Stemmmingswisselingen in de overgang: waar komen ze vandaan en wat kan je eraan doen?

Stemmingswisselingen in de overgang

Onverklaarbare huilbuien of angsten, geen geduld kunnen opbrengen, je enorm opstandig voelen, je constant nerveus en gejaagd voelen, zwaarmoedige gevoelens die als een sluier over je heen liggen; vrouwen krijgen soms het gevoel gek te worden in de overgang

Wist je dat stemmingswisselingen al kunnen starten in de Pre-menopauze (1)? Dan ben je nog gewoon regelmatig ongesteld en wordt vaak niet gedacht aan de menopauze als mogelijke oorzaak voor je veranderende stemmingen.

Maar liefst 56% van de vrouwen krijgt te maken met stemmingswisselingen als ze in de overgang zijn. Het is daarom belangrijk om te snappen wat de invloed van hormonen is op je stemming. En niet in de laatste plaats: wat kan je zelf doen om je beter te voelen?

 

In de overgang gebeurt er heel veel in je lijf. De hormonen oestrogeen en progesteron dalen flink en daar moet je lichaam zich op aanpassen. Dit proces komt al op gang voordat je echt in de overgang komt en al in de premenopauze kunnen stemmingswisselingen voorkomen.

De praktijk leert dat vrouwen in de overgang vatbaarder zijn voor stemmingswisselingen dan voorheen. De hiermee samengaande depressieve gevoelens kunnen uiteindelijk zelfs een voedingsbodem zijn voor een depressie. 

 

oestrogeen en progesteron levels menopauze

Hormonen gaan al dalen voordat je echt in de overgang komt hierdoor kan je al vroeg last van stemmingswisselingen krijgen

 

Er zijn veel oorzaken waardoor stemmingswisselingen en depressieve gevoelens kunnen ontstaan bij vrouwen in de overgang. Dit hoeft helemaal niets te maken hebben met de overgang zelf. Maar er zijn ook een aantal oorzaken die we echt kunnen relateren aan de veranderingen in je lijf in en rondom die periode

 

Hormonale veranderingen hebben een grote impact op hoe je je voelt

De veranderende hormoonbalans tijdens de overgang creëert een cascade van effecten in je lichaam die allemaal op hun eigen manier bijdragen aan stemmingswisselingen. Wat gebeurt er allemaal?

 

De hoeveelheid ‘gelukshormoon’ neemt af tijdens de overgang

Oestrogeen stimuleert de aanmaak van het ‘gelukshormoon’ serotonine. Serotonine – dat overigens geen hormoon is maar een neurotransmitter – is een stofje dat in de hersenen werkt en zorgt dat je een goede stemming hebt. Serotonine heeft naast je gemoed ook effect op de slaapkwaliteit, de spijsvertering, de eetlust en het hongergevoel. 

In de overgang daalt het oestrogeenniveau en dus wordt er ook minder serotonine aangemaakt. Dat kan effect hebben op je stemming. Niet iedereen is echter even gevoelig voor de daling van serotonine vandaar dat de een meer last heeft van stemmingswisselingen in de overgang dan de ander.

 

Je hormoonspiegels schommelen en je stemming schommelt mee

De oestrogeenspiegel daalt niet in een keer. Het dalen van de hormonen in de overgang gaat gepaard met schommelingen. Veranderingen in oestrogeenlevels hebben zoals we net beschreven een impact op andere hormonen die je fijn laten voelen. En zo kan het dat schommelingen in je hormonen ook schommelingen in je stemmingen tot gevolg hebben. 

.

In de overgang slaap je vaak slechter

Veel vrouwen slapen slechter in de overgang. Dit is te verklaren want zowel oestrogeen als progesteron spelen een rol bij lekker slapen en deze hormonen nemen af in de overgang. Progestron maakt je kalmer en oestrogeen stimuleert de aanmaak van serotonine. En serotonine wordt weer omgezet in melatonine dat vaak het ‘slaaphormoon’ wordt genoemd. Vooral bij het inslapen speelt melatonine een rol. Vandaar dat ze vaak adviseren geen blauw licht meer te zien voordat je gaat slapen, dat remt namelijk weer de aanmaak van melatonine. Zie ook ons blog over slecht slapen in de overgang voor uitgebreidere informatie.

 

“In de overgang daalt de hoeveelheid serotonine. Serotonine wordt weer omgezet in melatonine: het ‘slaaphormoon’. Minder serotonine heeft dus een effect op de slaapkwaliteit in de overgang.”

 

In de overgang dalen de serotonine levels en dus de melatonine levels. En onvoldoende slaap kan weer bijdragen aan depressieve gevoelens. Iedereen herkent waarschijnlijk wel dat de wereld er veel positiever uitziet als je meer uitgerust bent. En als je ’s nachts wakker ligt komen vaak niet de vrolijkste gedachten langs …

 

Je wordt gevoeliger voor stress als je in de overgang bent

In de overgang word je gevoeliger voor stress, waarschijnlijk omdat je lichaam door alle veranderingen al in een lichte staat van stress verkeerd. De draagkracht is daardoor lager, je bent gevoeliger voor stress.

Wat gebeurt er dan precies in je lijf waardoor je stemmingswisselingen kan krijgen van overbelasting? Bij stress komt naast adrenaline ook cortisol vrij. Cortisol heeft een paar nadelen ten aanzien van je gemoed én slaap: het werkt namelijk negatief op je serotoninelevels.

De overgang met alle hormoonschommelingen kan als een uitlokkende factor werken op het ontstaan van een depressie, heb je daar bovenop ook nog veel stress dan is dat een extra risico. Langdurige stress kan immers ook tot depressie leiden.

Je leest overal terug dat stress niet goed voor je is, dat is zeker het geval voor vrouwen in de overgang!

 

stress en stemmingswisselingen

Chronische stress leidt tot ‘oververhitting’ van je stresssysteem (HPA-dysfunction) wat kan bijdragen aan een depressie

 

De overgang is een moeilijke levensfase voor veel vrouwen

Sommige vrouwen ervaren de overgang als een moeilijke levensfase. Ze krijgen het gevoel van nuttelozer zijn, kinderen gaan het huis uit en hebben hen minder nodig, ze ervaren lichamelijke achteruitgang, voelen dat hun jeugd voorbij is. Deze gevoelens kunnen zwaar op je drukken en bijdragen aan een depressie.

 

Lichamelijke klachten drukken een stempel

In de overgang komen naast stemmingswisselingen ook veel lichamelijke klachten voor. Denk aan opvliegers, hoofdpijn en gewrichtspijnen; deze komen veel voor tijdens de overgangsjaren en dat kan een behoorlijke wissel op je dagelijks leven trekken.

Vooral de impact van deze klachten op het dagelijks leven kan een gevoel van achteruitgang geven en dat kan weer bijdragen aan depressieve gevoelens. 

 

depressieve gevoelens

56% van de vrouwen krijgt te maken met stemmingswisselingen in de overgang

 

Het ligt niet altijd (alleen) aan hormonale veranderingen 

Zoals gezegd zijn er veel oorzaken mogelijk voor depressieve gevoelens die niets met de overgang an sich te maken en ook heel persoonlijk kunnen zijn. Indien je vermoedt dat dit het geval is dien je een goede afweging te maken of je professionele hulp nodig hebt – daarover meer later in dit artikel.

Naast de overgang als hormonale oorzaak voor depressieve gevoelens zijn er ook andere lichamelijke oorzaken die kunnen leiden tot stemmingswisselingen.

In de overgang kan je namelijk gevoeliger worden voor bepaalde aandoeningen die op hun beurt weer depressieve gevoelens kunnen geven. We willen jullie in ieder geval een kort maar zeker niet uitputtend lijstje geven waar je rekening mee kan houden.

  • Schildklier dysfunctie. Schildklierklachten kunnen naast opvliegers ook depressieve gevoelens geven. En schildklierklachten komen vaker voor tijdens de overgang. 
  • Vitamine B12 tekort. Een tekort in bepaalde vitamines en mineralen kunnen depressieve gevoelens geven. Vitamine B12 staat daar bijvoorbeeld bekend om. Op de website van de Vit B12- stichting vind je meer informatie.
  • Wisselende bloedsuikerspiegels. Een hyperglycemie kan bijdragen aan depressieve gevoelens.

 

“Een depressie kent diverse oorzaken. De veranderende hormoonbalans kan een oorzaak zijn maar denk ook eens aan andere lichamelijke oorzaken” 

 

Wat kan je zelf doen aan stemmingswisselingen in de overgang?

Zoals je hebt gelezen speelt de verminderde hoeveelheid aanwezige serotonine in de overgang een belangrijke rol bij het optreden van negatieve stemmingen. Zorg daarom voor voldoende serotonine! Maar hoe doe je dat? Er is een aantal manieren hoe je hier zelf aan kan werken.

 

Minder stresshormoon betekent meer ‘gelukshormoon’ 

Minder stresshormoon cortisol is beter voor de hoeveelheid serotonine in je lichaam. Ben je erg gestrest? Zoek dan jouw eigen manier om tot ontspanning te komen. Honderden manieren om dit te doen natuurlijk en meerdere wegen die naar Rome leiden. Een paar tips.

Bewegen helpt je ontspannen omdat het de cortisolspiegels naar beneden brengt. Het veroorzaakt ‘goede’ stress waardoor het oververhitte stresssysteem weer gezonder gaat functioneren én hoge stresshormoonspiegels worden afgebroken door het bewegen. Twee vliegen in 1 klap dus (5). Zo komt je lichaam tot rust en ga je je weer fijner voelen.

 

” Zorg voor ontspanning. Minder stresshormonen verbeteren de werking van serotonine.” 

 

Houd je niet van sporten? Je kan ook kiezen voor body-mindtechieken om stress aan te pakken. Meditatie zoals mindfulness verlaagt het aantal stresshormonen in je lijf. Daarom staan body-mindtechnieken bekend als verbeteraars van de stemming.

 

Zoek het daglicht op voor meer vrolijkheid in je leven

Van daglicht word je vrolijker. Zonlicht – ook in winter – beïnvloedt de aanmaak van vitamine D en serotonine. De vitamine D spiegel beïnvloedt de serotonine spiegel. Het is zodoende belangrijk dat je veel licht ziet als je last hebt van depressieve gevoelens. Je verbetert je stemming én je zal beter slapen ’s nachts.

Vitamine D heb je ook nodig om je fit te voelen, dat kan je ook wel gebruiken in de overgang. Naar buiten dus!

 

Joggen in de buitenlucht doet goed

Buitenlicht verbetert je stemming

 

Beïnvloed je serotonine-niveaus met wat je eet

Je kent vast wel voedsel waarvan je vrolijk wordt. Maar kan je je stemming echt beïnvloeden door eten? Het antwoord daarop is ja. Je lichaam maakt serotonine namelijk uit voedsel! Specifieker gezegd: uit bepaalde eiwitten die in je voedsel voorkomen.

Je zou denken dan dat hoe meer je van die eiwitten eet, hoe beter je je zou voelen toch? Het zich echter wat complexer in elkaar. Het draait ook om hoe je zó eet dat die eiwitten terechtkomen waar het een effect heeft: je hersenen. 

 

Focus op voeding met tryptofaan

Serotonine is een stof die je lichaam maakt uit het eiwit tryptofaan. Dit moeten we binnenkrijgen via voedsel. Als je gebalanceerd eet krijg je voldoende van dit eiwit binnen. Wil je extra tryptofaan in je dieet, kies dan voor de voedingsmiddelen die bekend staan veel tryptofaan te bevatten.

Tryptofaan-rijke voeding is bijvoorbeeld zalm, kip, kalkoen, eieren, spinazie, zaden, melkproducten, sojaproducten, noten (6).

 

voeding rijk aan tryptofaan

 

Het is logisch te denken dat hoe meer tryptofaan je eet, hoe meer er in de hersenen kan komen en hoe beter je je voelt. Er is echter nog weinig wetenschap die bewijst dat alléén een tryptofaan-rijk dieet depressie kan beïnvloeden maar er zijn wel een paar aanwijzingen dat het zou kunnen werken (6).

 

” Tryptofaan krijg je binnen via voeding, dit wordt naar de hersenen vervoerd via het bloed en daar ter plekke maken de hersenen er serotonine van.”

 

Tryptofaan wordt zowel in de darmen als in de hersenen omgezet tot serotonine. Maar alleen de serotonine gemaakt in je hersenen heeft effect op je stemming want de serotonine uit je darm kan de hersenen niet bereiken. Alleen meer tryptofaan eten is dus niet genoeg, je moet ook proberen de barrières te omzeilen om tryptofaan in de hersenen te krijgen. 

Om de kans te verhogen dat tryptofaan in je hersenen komt is het goed deze voeding te combineren met wat langzame koolhydraten. Snelle koolhydraten verhogen de bloedsuikerspiegel waardoor het lichaam veel insuline aanmaakt. Insuline belemmert het transport van tryptofaan naar de hersenen waar je het wilt hebben. Langzame koolhydraten geven die insuline-piek niet en helpen juist.

 

“Langzame koolhydraten zoals zilvervliesrijst geven geen piek in je bloedsuikerspiegel waardoor er ook geen insulinepiek zal zijn. En dat is weer gunstig voor het bereiken van de hersenen door tryptofaan.” 

 

Om serotonine te kunnen maken uit het eiwit tryptofaan heeft je lichaam ook vitamines en mineralen nodig zoals calcium, foliumzuur, vitamine B3, zink, magnesium en vitamine C. Deze spelen allemaal een rol bij de aanmaak van serotonine. Zorg dus dat je dat voldoende hebt in je lichaam. Eet zodoende evenwichtig elke dag.

 

Omega-3 vetzuren helpen ook een handje

Ook bepaalde vetzuren kunnen je stemming positief beïnvloeden. Omega-3 vetzuren staan hier bekend om. 

De omega-3 vetzuren hebben een grote invloed op de aanmaak van serotonine in de hersenen (en daar wil je dit voor een goede stemming). Vooral de omega-3 vetzuren EPA en DHA beïnvloeden de serotonine aanmaak.

Vis en schelpdieren staan bekend om hun omega-3 (EPA en DHA). Daarom wordt ook aanbevolen regelmatig vis te eten. Maar hoe komt het dat zij omega-3 bevatten? Wel, door hun voedsel. Vissen maken omega-3 namelijk niet zelf; zij eten algen die omega-3 bevatten.

Wil je een supplement gaan nemen met omega-3 weet dan dat dit dus niet uit visolie hoeft te bestaan. Testa is een fabrikant van plantaardige omega-3 supplementen die hier zijn missie van heeft gemaakt: ‘Overbevissing bedreigt onze oceanen. Op dit moment wordt al zo’n 25% van de wereldwijde visvangst gebruikt om essentiële omega 3-vetzuren uit te winnen, onder andere voor voedingssupplementen. Dat moet anders. En gelukkig kan dat ook heel makkelijk’ aldus Testa. Zij gebruiken voor hun supplementen gekweekte algen. Goed voor jou én voor het milieu!

 

“Vissen kunnen EPA en DHA niet zelf maken, maar halen die weer uit algen. Omega 3 komt dus uit algen, niet uit vis. Tegenwoordig kan EPA en DHA ook direct uit die algen gehaald worden. Zo heb je zuiver plantaardige omega-3 supplementen”

 

En daar is ie weer: ‘wees matig met alcohol’

Je hebt al vaker gezien dat alcohol en de overgang niet zo goed samengaan. Ook bij dit onderwerp is dit weer het geval. Alcohol laat de serotoninespiegels dalen ongeveer drie kwartier na inname. Het idee dat bij de meeste mensen leeft is dat je juist vrolijk wordt van alcohol, hoe zit dat dan? Alcohol heeft een verdovende werking en je wordt er meer ontspannen van. Dat kan prettig zijn. Maar als je naar je serotonine kijkt is alcohol dus geen vrolijk-maker!

 

Overweeg het slikken van supplementen en kies bewust

Er zijn plantaardige producten die de serotoninespiegel kunnen beïnvloeden. Slik je al medicatie? Bespreek dan eerst met je arts of apotheker of je dit samen kan gebruiken. Er bestaan daarnaast meerdere contra-indicaties voor onderstaande middelen zoals leveraandoeningen. Bespreek daarom het gebruik altijd eerst met je arts.

 

Het plantaardige supplement 5-HTP

5-HTP werkt tegen depressieve klachten (8,11). Het is plantaardig en wordt gewonnen uit de zaden van de Afrikaanse plant ‘Griffonia simplicifolia’.

 

“Het supplement 5-HTP wordt in je hersenen omgezet tot serotonine.”

 

We hadden het al eerder over tryptofaan uit voeding. Tryptofaan wordt omgezet tot 5-HTP dat weer tot serotonine wordt omgezet. 5-HTP is – net als tryptofaan – als supplement te koop maar heeft het voordeel dat dit de hersenen makkelijker bereikt dan tryptofaan.

 

Saffraan (Crocus sativus): werkt tegen depressieve klachten(9)

Saffraan wordt gewonnen uit de oranje rode stampers van de saffraan crocus. Het wordt ook wel het rode goud genoemd en al duizenden jaren gebruikt als kleurstof en geneesmiddel. 

 

Saffraanbloemen

Saffraan, de stampers worden gebruikt in de supplementen

 

Sint-Janskruid (Hypericum perforatum, St John’s wort):

Sint Janskruid werkt tegen depressieve klachten (9). Nadeel van St Janskruid is dat het veel wisselwerkingen met andere middelen kent omdat het wordt omgezet door de lever (door CYP 450). De apotheek verkoopt St Janskruid het onder naam Laif 900 mg dit is een geregistreerd geneesmiddel uit een gestandaardiseerd extract.

 

Fyto-oestrogenen

Fyto-oestrogeen-achtige preparaten kunnen bij (milde) stemmingswisselingen ook helpen. Deze werken op verschillende overgangsklachten waaronder neerslachtige gevoelens en nerveusheid. Een voorbeeld van zo’n middel is menoElle maar je kan ook denken aan zilverkaars of rode klaver.

 

Beweeg. Beweeg. Beweeg.

Het is wetenschappelijk bewezen dat bewegen helpt bij stemmingswisselingen en depressie (3). Door te bewegen maak je endorfine aan (fijn voelen), gaan je stresshormonen omlaag en je serotonine omhoog. Je gaat je daarom lekkerder voelen én beter slapen.

Bewegen verhoogt ook de mogelijkheid van tryptofaan (zie kopje ‘Beïnvloed je serotonine met wat je eet’) om door de bloed-hersenbarrière te gaan waardoor er meer serotonine kan worden gemaakt in de hersenen (7).

Hoeveel moet je dan bewegen? Daar is geen standaard voor. Drie keer per week 15 á 30 min helpt al. Denk ook aan groepslessen zoals yoga spinning en aerobic (4).

 

Yoga pose

Body-mind technieken helpen om depressieve gevoelens te verminderen

 

Deel je gevoelens en zoek herkenning

Vrouwen in de overgang kunnen zich geïsoleerd voelen met hun klachten. Onder andere omdat er nog steeds een soort taboe om de overgang heen hangt, het feit dat niet iedere vrouwen overgangsklachten op dezelfde wijze ervaart, en dat ‘men’ vaak vindt dat je het ‘gewoon maar moet accepteren’.

 

Erkennen en herkennen van de overgang

Gelukkig wordt er in de media steeds meer aandacht besteed aan depressieve gevoelens in de overgang. De actrices Isa Hoes en Medina Schuurman bijvoorbeeld praten openlijk over hun ervaringen met hun overgang. Heel belangrijk want hoe meer vrouwen (en hulpverleners!) gaan herkennen dat de overgang een oorzaak kan zijn van depressieve gevoelens hoe beter de hulp kan worden afgestemd!

 

Praten over je gevoelens met anderen helpt

Praat over je gevoelens. Door erover te praten kan je de rollercoaster aan gevoelens beter een plek geven. En het delen van deze gevoelens wordt doorgaans als een enorme opluchting ervaren. Met bijvoorbeeld vriendinnen of professionele hulpverleners. 

Wat wij een leuk en laagdrempelig initiatief vinden hiervoor is een ‘overgangscafé’. Karina de Jong van ‘Eerste Hulp Bij de Overgang’ organiseert er geregeld een. 

 

“Wat ik vooral terugkrijg van de deelneemsters is dat het zo fijn is te ontdekken dat ze niet alleen zijn, dat ook anderen worstelen met de overgang. Dat het heerlijk is om te kunnen delen wat er allemaal gebeurt zonder het gevoel te hebben te zeuren.”

Karina over het ‘overgangscafé’: een initiatief om andere vrouwen in de overgang te ontmoeten

 

Karina heeft zelf last gekregen van stemmingswisselingen toen zijn in de overgang kwam en wat zij enorm gemist heeft is dat ze er met anderen over kon praten. Dat was voor haar de aanleiding om het overgangscafé op te richten waar vrouwen in kleine groepjes elkaar ontmoeten en met elkaar praten over hoe de overgang hun raakt. Kijk hier voor meer informatie over het overgangscafé.

 

overgangscafé

 

Zoek verlichting via het ‘knuffelhormoon’

Er zijn naast serotonine ook andere hormonen die je een fijn gevoel geven. Oxytocine is bijvoorbeeld het ‘knuffelhormoon’. En je kan dat hormoon makkelijk beïnvloeden: bij aanraking, knuffelen, een heet bad en seks komt het vrij. Daarom voelt dat allemaal zo heerlijk. Meer weten over oxytocine? Lees ons blog powervrouw door de overgang.

 

Als je er zelf niet uit komt: neem contact op met een hulpverlener

Zoals je hebt gelezen kan de veranderende hormoonbalans stemmingswisselingen veroorzaken wat gepaard gaat met depressieve gevoelens. Maar het is belangrijk stemmingswisselingen en depressie in de overgang van elkaar te onderscheiden. Ze lijken op elkaar maar zijn niet hetzelfde.

Is er sprake van langdurig depressieve gevoelens (langer dan 2 weken) voor het grootste gedeelte van de dag en beperkt het je echt in je dagelijks functioneren dan kan het zijn dat je een depressie hebt.  

Blijf niet met depressieve gevoelens rondlopen, zeker niet als je al van alles geprobeerd hebt. Neem in dat geval contact op met een hulpverlener. Denk hierbij aan een:

  • Overgangsconsulent,
  • Huisarts,
  • Gynaecoloog,
  • Psycholoog,
  • Orthomoleculair arts.

Sommige vrouwen kunnen baat hebben bij het (tijdelijk) gebruik van antidepressiva vaak in combinatie met een bepaalde vorm van therapie. Toch laat de ervaring zien dat bij depressiviteit met een hormonale oorzaak het gebruik van bepaalde typen (anticonceptie) pil of bepaalde vormen van Hormoon Suppletie Therapie (HST) vaak beter werken.

Bespreek met jouw hulpverlener wat jou kan helpen om van je negatieve stemmingen af te komen.

 

Tot slot

Hormonen en de schommelingen hierin kunnen één van de oorzaken zijn van stemmingswisselingen en een depressie. Bij vrouwen In de overgang wordt hier onvoldoende aan gedacht als mogelijke oorzaak. Ze denken dat ze een burn-out hebben. Voelen zich radeloos door hun opeens veranderende gedrag. Ze denken dat ze gek geworden zijn.

De hormoondalingen kunnen echt aan dit alles aan ten grondslag liggen. Neem daarom de hormoonschommelingen mee als mogelijke oorzaak en vind zo de juiste hulp. En nogmaals, als er veel signalen op rood staan en depressieve gevoelens houden lang aan; zoek professionele hulp.

Heel veel sterkte!

 

 

Bronnen:

  1. Freeman EW, Sammel MD, Liu L, Gracia CR, Nelson DB,Hollander L. Hormones and menopausal status as predictors of depression inwomen in transition to menopause. Arch Gen Psychiatry2004;61:62-70.

  2. Freeman EW, Sammel MD, Liu L, Gracia CR, Nelson DB,Hollander L. Hormones and menopausal status as predictors of depression inwomen in transition to menopause. Arch Gen Psychiatry 2004;61:62-70.

  3. Heijnen S et al, Neuromodulation of Aerobic Exercise—A Review, Front. Psychol., 07 January 2016

  4. Martino Belvederi Murri et al, Physical Exercise in Major Depression: Reducing the Mortality Gap While Improving Clinical Outcomes, Front Psychiatry. 2018; 9: 762

  5. Ranabir, S., and Reetu, K. (2011). Stress and hormones. Indian J. Endocrinol. Metab. 15, 18

  6. Linseth G et al; The Effects of Dietary Tryptophan on Affective Disorders, Arch Psychiatr Nurs. 2015 Apr; 29(2): 102–107.

  7. Patrick, R. P., and Ames, B. N. (2015). Vitamin D and the omega-3 fatty acids control serotonin synthesis and action, part 2: relevance for ADHD, bipolar, schizophrenia, and impulsive behavior. FASEB J. 29, 2207–2222

  8. Birdsall et all, 5-Hydroxytryptophan: a clinically-effective serotonin precursor, ltern Med Rev. 1998;3(4):271-80.

  9. Moshiri et al, Crocus sativus L. (petal) in the treatment of mild-to-moderate depression: a double-blind, randomized and placebo-controlled trial, Phytomedicine . 2006 Nov;13(9-10):607-11

  10. Linde K et all, St. John’s wort for treating depression.Cochrane review 2008 Oct

  11. Jangid P et al. Comparative study of efficacy of l-5-hydroxytryptophan and fluoxetine in patients presenting with first depressive episode. Asian J Psychiatr. 2013;6(1):29-34.

Leuk en interessant artikel? Help andere vrouwen en deel op social media!

Misschien ook interessant voor je?