De overgang is een levensfase vol veranderingen. Wat gebeurt er eigenlijk in je lichaam tijdens deze periode? Wat is normaal en wat niet? Hoe lang duurt de overgang? En hoe weet je of je daadwerkelijk in de overgang bent?
In dit artikel beantwoorden we deze vragen en nemen we je mee door de verschillende fases van de overgang. Ook delen we enkele praktische tips om deze uitdagende tijd zo prettig mogelijk door te komen.
In dit artikel
Wat is de overgang eigenlijk?
De overgang is de periode in het leven van een vrouw waarin het lichaam overgaat van vruchtbaarheid naar onvruchtbaarheid omdat de voorraad eicellen op aan het raken is. Simpeler gezegd; de overgang draait om je laatste eieren.
Deze eicellen produceren hormonen, en daardoor verandert je hormoonhuishouding flink in deze periode.
De menopauze – het moment van je allerlaatste menstruatie – vindt gemiddeld plaats rond je 51e. De overgang omvat de jaren ervoor en erna, waarin je door hormoonschommelingen verschillende klachten kunt ervaren.
Bij de meeste vrouwen begint deze periode rond hun 47e.
“Vroeger werden we niet oud genoeg om in de overgang te komen”
Interessant detail: vroeger leefden vrouwen vaak niet lang genoeg om in de overgang te komen. Tegenwoordig brengen we een groot deel van ons leven door in de postmenopauze.
Reden genoeg om goed te begrijpen wat er in je lichaam gebeurt, toch?
Wat gebeurt er in je lichaam tijdens de overgang?
De overgang begint dus wanneer de voorraad eicellen in je eierstokken op raakt.
Het hormoon oestrogeen wordt normaal gesproken in je eierstokken aangemaakt tijdens het rijpen van een eicel.
Hoe minder eicellen er rijpen, hoe minder oestrogeen er wordt geproduceerd. Het niveau oestrogeen in je lichaam gaat dan uiteindelijk schommelend omlaag.
Je wordt als vrouw geboren met een eindige voorraad eitjes
Vanaf een bepaald moment zal de eisprong minder vaak plaatsvinden – eicellen rijpen niet meer volledig –, waardoor er ook minder progesteron wordt aangemaakt.
Deze twee hormonale veranderingen kunnen samen grote effecten hebben op jou en je lichaam.
Dalend oestrogeen kan grote impact hebben
Oestrogeen is een veelzijdig hormoon dat een breed scala aan functies heeft in je lichaam. Enkele voorbeelden van wat oestrogeen doet:
- Het zorgt voor de opbouw van het baarmoederslijmvlies.
- Het houdt je huid soepel en stevig.
- Het ondersteunt de gezondheid van je botten.
- Het beschermt je hart en bloedvaten.
- Het stimuleert haargroei en onderhoudt slijmvliezen, zoals in de vagina.
Dit zijn slechts een paar van de vele belangrijke processen waarbij oestrogeen een rol speelt.
De daling van oestrogeen in de overgang kan dan ook veel klachten veroorzaken, zoals vaginale droogheid, gewrichtspijn, stemmingswisselingen en opvliegers.
“Vrouwen krijgen in de overgang vaak een buikje. Dit is een manier van het lichaam om vanuit buikvet oestrogeen aan te maken.”
In de overgang neemt je lichaam trouwens een alternatieve route om nog wat oestrogeen te maken. Vetweefsel, vooral in je buik, kan kleine hoeveelheden oestrogeen produceren.
Dit verklaart waarom sommige vrouwen tijdens de overgang wat meer buikvet krijgen; je lichaam probeert hiermee de oestrogeenproductie op peil te houden.
Progesteron doet ook mee
Naast oestrogeen verlies je ook progesteron in de overgang.
Progesteron wordt geproduceerd nadat een eisprong heeft plaatsgevonden. Het hormoon:
- Bereidt de baarmoeder voor op een eventuele zwangerschap door het baarmoederslijmvlies dikker te maken.
- Helpt om de invloed van oestrogeen in balans te houden, zodat je geen “overschot” aan oestrogeen hebt.
- Is rustgevend
Tijdens de beginfase van de overgang vinden er steeds minder eisprongen plaats. Hierdoor daalt de hoeveelheid progesteron in je lichaam vaak al vóórdat de oestrogeenproductie afneemt.
Dit kan leiden tot een verstoorde balans tussen oestrogeen en progesteron, wat klachten zoals stemmingswisselingen, hoofdpijn en gevoelige borsten kan veroorzaken.
Dit wordt vaak “oestrogeendominantie” genoemd.
Overgangsverschijnselen zijn heel divers
Hoe herken je de eerste signalen van de overgang?
Het begin van de overgang kenmerkt zich door grote schommelingen in oestrogeen en progesteron en dat kan al klachten geven.
Vaak voorkomende signalen zijn:
- Onregelmatige menstruaties: Je menstruatiecyclus kan veranderen: korter, langer of heviger dan normaal.
- Stemmingswisselingen: Snel wisselende emoties, van blij naar somber of van ontspannen naar boos. Het kan voelen alsof je op één dag door alle mogelijke stemmingen gaat.
- Opvliegers en nachtzweten: Dit zijn de bekende overgangsklachten en kunnen al vroeg in de overgang optreden.
- Slecht slapen: Veel vrouwen merken dat ze ineens vaker wakker worden. Een druk, vol hoofd maakt het daarna lastig om weer in slaap te vallen.
- Gewrichtspijn: Pijntje hier, pijntje daar – je lichaam kan veel last hebben van de overgang.
- Vaginale droogheid: Door een laag oestrogeenniveau kan dit ongemak ontstaan. Meestal gebeurt dit later in de overgang (na de laatste menstruatie), maar het kan ook al eerder voorkomen.
Hoe weet je zeker dat je in de overgang bent?
Veel vrouwen denken dat je een medische test moet doen om te bepalen of je in de overgang zit, maar die is er (nog) niet.
Een FSH-bepaling in het bloed wordt soms gedaan als je jonger dan 40 bent. Een verhoogde FSH-spiegel kan dan wijzen op de overgang.
Een hoge FSH-spiegel wijst echter niet altijd op de overgang, omdat deze na je 40e al kan stijgen, zelfs als je nog menstrueert. En na de menopauze blijft de FSH-spiegel hoog.
Testen van je FSH-spiegel zegt in veel gevallen niet zo veel
Of je in de overgang bent, wordt bepaald aan de hand van je menstruatiepatroon, leeftijd en symptomen.
Grof gezegd: ben je ouder dan 40, is je menstruatie anders (minder vaak of veel heviger) en/of heb je symptomen zoals hierboven beschreven? Neem de overgang mee als mogelijke optie.
Artikel gaat hieronder verder
Hoelang duurt de overgang?
Hoe lang de overgang duurt, verschilt per vrouw. Het gehele proces van hormoonschommelingen kan wel 10 jaar in beslag nemen.
Dat betekent zeker niet dat elke vrouw 10 jaar last heeft van de overgang.
Sommige merken helemaal niks. Anderen krijgen klachten rondom de laatste menstruatie en weer anderen hebben klachten van het begin tot het einde.
“De overgang duurt jaren en klachten variëren van vrouw tot vrouw”
Het is voor iedereen anders.
Wat wel duidelijk is: de overgang is geen kort proces, het kan jaren duren!
De vier fasen van de overgang uitgelegd
De overgang verloopt in vier fasen, die ieder hun eigen kenmerken en klachten met zich meebrengen.
Er zijn verschillende hormonale fases in het leven van de vrouw
De premenopauze is de periode vanaf je eerste menstruatie tot het moment dat je eierstokken niet meer actief zijn.
Al vóórdat je menstruaties onregelmatig worden, beginnen hormonale veranderingen zich voor te doen, wat kan leiden tot klachten zoals stemmingswisselingen, vaker hoofdpijn, prikkelbaarheid en slaapproblemen.
In de perimenopauze worden je menstruaties onregelmatig.
De hormoonschommelingen zijn op dit moment het grootst, wat kan resulteren in opvliegers, vaginale droogte en hevigere menstruaties. Ook kun je last hebben van stemmingswisselingen, concentratieproblemen en slecht slapen.
De menopauze is het moment waarop je laatste menstruatie plaatsvindt.
Je weet pas achteraf dat je de menopauze hebt bereikt, namelijk wanneer je een jaar lang niet meer ongesteld bent geweest.
Na de menopauze volgt de postmenopauze. In deze fase blijven je hormonen dalen en stabiliseren ze zich op een lager niveau.
De overgang duurt een aantal jaren in de postmenopauze.
Als de hormonen gestabiliseerd zijn gaan de klachten over en is de overgang voorbij.
““De menopauze is de dag van je laatste menstruatie.”
Gaan alle overgangsklachten over?
In principe verdwijnen overgangsklachten omdat de hormoonschommelingen verdwijnen.
Zo zie je klachten zoals opvliegers en stemmingswisselingen langzaam afnemen. Vaak behoren dit soort klachten binnen vijf jaar na de menopauze tot het verleden.
Andere klachten, zoals vaginale droogheid en verlies aan botmassa, zijn blijvend omdat dit een relatie heeft met het lagere oestrogeenniveau.
“De meeste overgangsverschijnselen verdwijnen uiteindelijk. Maar de overgang heeft wel permanente gevolgen voor bijvoorbeeld je botten en je hebt een verhoogd risico op hart- en vaatziektes.”
Hoe je zelf invloed kunt uitoefenen op je klachten
Aan overgangsklachten kan je super veel doen. Je lichaam is aan het veranderen en als je daarop inspeelt kan je veel doen om zo min mogelijk te merken van de overgang.
- Leefstijl aanpassingen: Een gezond dieet, voldoende beweging en stressvermindering geven enorm veel resultaat. Voor een groot deel van de vrouwen is dit genoeg om de overgang goed door te komen.
- Hulpmiddelen en supplementen: Er zijn producten die je kunnen helpen zoals plantaardige supplementen bijvoorbeeld bij opvliegers, of gels voor vaginale droogheid
- Overgangsconsulent: Twijfel je of je in de overgang bent? Vraag je je af of je klachten gerelateerd zijn aan de overgang? Of wil je weten wat je hieraan kunt doen? Overweeg een bezoek aan een overgangsconsulent voor deskundig advies en persoonlijke begeleiding.
- Hormoontherapie: Dit kan bij ernstige klachten uitkomst bieden, maar is niet voor iedereen geschikt.
Waarom de overgang ook op lange termijn je aandacht vraagt
De overgang gaat over en je lichaam gaat wennen aan een verlaagd oestrogeen.
Er zijn een paar nadelen echter van dat lage oestrogeen: je botdichtheid neemt af, wat het risico op osteoporose vergroot. Daarnaast verhoogt een laag oestrogeen het risico op hart- en vaatziekten.
Bij veel vrouwen is dit niet bekend. Het is daarom belangrijk om te weten wat je kan doen om je botten gezond te houden en eens stil te staan bij jouw eigen risicoprofiel voor hart- en vaatziekten.
Nu is het moment dat je vaak nog van alles doen om de effecten op lange termijn te beïnvloeden. Bijvoorbeeld door voor je botgezondheid elke dag vitamine D te gaan gebruiken.
Kleine moeite als je 50 bent, groot plezier op je 80e!
De overgang creëert een verhoogd risico op hart- en vaatziektes. Goed om hierbij stil te staan!
Tot slot: Laat klachten je leven niet beheersen
De overgang is een periode waarin je hormonen enorm schommelen en dat kan behoorlijk vervelende klachten geven.
Omdat de overgang vaak meerdere jaren duurt, is het belangrijk om klachten niet voor lief te nemen.
“Als je overgangsklachten hebt, hoef je daar niet mee te blijven rondlopen. Er zijn oplossingen en het is zonde om deze levensfase te laten overschaduwen door klachten.”
Er zijn zoveel manieren om deze fase beter door te komen. Met een gezonde leefstijl, de juiste begeleiding van specialisten en eventueel aanvullende therapieën kun je je klachten aanzienlijk verminderen en je weer beter voelen.
Ook de juiste middelen en supplementen om je lichaam meer ‘overgangsbestendig’ te maken, kunnen een groot verschil maken. Benieuwd? Kijk eens in onze shop.
Dat je klachten krijgt is verklaarbaar. Dat je de klachten maar moet accepteren omdat het erbij zou horen vinden wij zeker niet!
P.S. Om erachter te komen of je in de overgang bent, hebben wij een gratis online test ontwikkeld. Aan de hand van 9 vragen ontvang je direct tips en advies specifiek voor jou. Aanrader! Doe hier de test ‘Ben ik in de overgang?’.
Heb je wat aan dit blog gehad? Heb je nog vragen of heb je zelf tips? Reageer dan even onderaan deze pagina. Iedere reactie krijgt een antwoord van ons terug!
Artikel delen op social media?
Algemene info over de overgang
Opvliegers
Dunner en futloos haar
Vaginale droogheid en libido
Blaasproblemen
Stemmingswisselingen, focusverlies, vermoeidheid
Menstruatieklachten
Gewichtstoename
Slecht slapen
Pijnlijke spieren en gewrichten
Middelen bij overgangsklachten
Wat maakt ons aanbod anders?
Brede ondersteuning in de overgang
Beste
Bedankt voor deze site. Heel interessant. Ik ben 56 en ben sinds januari gestopt met de pil. De menopauze is vastgesteld door een bloedstaal. Nu heb ik sinds 2 weken extreme vermoeidheid, spierpijn in beide benen, misselijkheid, vagina droogte, prikkende ogen en paniekaanvallen. Zou dit een gevolg kunnen zijn van het stoppen met de pil na zoveel jaren? Bloedonderzoek is normaal. Bedankt op voorhand.
Beste Pascalle, stoppen met de pil kan wennen zijn maar of dit bij jou de klachten veroorzaakt? Dat is een vraag die je het beste aan een professional kan stellen: ofwel je huisarts ofwel een overgangsconsulent? Hartelijke groeten Nynke
Bedankt voor de info. heb er een jaar geleden toen ik zoekende ws veel aan gehad. Vraag: Ik gebruik HST sequentieel (pleister estradiol met 12 dagen progesteron vaginaal). Nu sinds een jaar. Hoe weet ik wanneer ik postmenopauzaal ben en naar continu progesteron mag overschakelen? Zo lastig om hier duidelijke info over te vinden. De HA weet het eigenlijk ook niet. Kun jij met verder helpen?
Beste Anne, Dit is een vraag die wij meer krijgen. Het antwoord is dat je dat nu niet met zekerheid kan zeggen. Het hangt ervan af hoelang jouw cyclus al veranderd was toen je begon met HST. En dan nog zijn er vele variaties mogelijk. In praktijk wordt na een jaar sequentieel vaak overgestapt op continue en dan kan je kijken hoe dat bevalt. Uiteindelijk is de beslissing iets tussen jou en jouw arts. Bespreek het vooral met jouw behandelend arts dus! hartelijke groeten Nynke
Ik ben blij met je informatie. Tot nu toe de beste uitleg die ik gelezen heb over het hoe en waarom van de fysieke, mentale en emotionele bijkomstigheden. Mijn menstruatiecyclus en zwangerschap zijn hormonaal altijd heel stabiel geweest. Kan dat een voorbode zijn dat mijn overgang ook vrij stabiel verloopt? Hoor het graag en alvast bedankt
Beste Miepie, Wat fijn dat je de uitleg goed vindt. Als je geen last hebt gehad van PMS-klachten of postnatale depressies is dat met het ook op de overgang positief. Maar het geeft geen garantie hoe je overgang zal verlopen…Hartelijke groeten Nynke
Ik ben 43 jaar en heb altijd een vrij korte cyclus gehad van 21/22 dagen. Nu merk ik dat ik steeds vaker een cyclus van 14-18 dagen heb. Ik heb dan ook geen eisprong gevoelt, bij een normale cyclus voel ik die altijd duidelijk. Kan dit bij de overgang horen? Maak me er wel wat zorgen om namelijk. Voel me verder goed gelukkig.
Beste Saskia, Het kan bij de overgang horen dat je cyclus korter wordt en onvoorspelbaarder. Maar er zijn ook andere mogelijke oorzaken van menstruatiestoornissen. Als je je zorgen maakt is overleg met je huisarts aan te raden. hartelijke groeten nynke
Mijn menstruatiecyclus is af en toe 14 dagen. Normaal was hij altijd 21/22 dagen. Ik merk dat het steeds valer voorkomt dat hij zo kort is. Ook heb ik het idee dat ik dan geen eisprong heb gehad (die voel ik duidelijk). Kan dit te maken hebben met de overgang? Ben 43
Ha Saskia, zie mijn eerdere antwoord!
Ik ben bijna 50 jaar en 10 jaar geleden is mijn baarmoeder en baarmoedermond verwijderd ivm klachten van veel vloeien. De eierstokken zijn blijven zitten. Ik kwam dus niet meteen in de overgang. Het ongesteld worden is natuurlijk meteen opgehouden na de operatie maar waaraan kan ik nu gaan merken dat de overgang bij mij beginnen is?
Beste Angelique, Er zijn heel veel vrouwen zonder baarmoeder of vrouwen die een spiraaltje hebben waardoor ze niet aan hun menstruatie kunnen merken of de overgang begonnen is. Je gaat dan af op klachten. Voel je je anders, zijn er opvliegers, zijn klachten heel wisselend dan kan je aan de overgang denken. Wellicht merk je nooit iets en kom je door de overgang zonder klachten. Misschien zie je het dan wel aan je huid of je figuur. Hartelijke groeten Nynke
Hoi,
Ik zit in de vervroegde overgang. Nu ben ik al 11 maanden niet meer ongesteld geweest. En nu sinds vandaag ineens heel heftig ongesteld. Ik voelde het al wel aankomen want ik was emotioneel, zere borsten etc.. Dat is nu dus ook meteen weg. Aangezien het dus niet 12 maanden weg gebleven is moet ik dan naar de huisarts of kan dit zomaar echt voorkomen. Heb ook echt het gevoeld of ik ongesteld bent.
Beste Merel,
Is er vastgesteld dat je in de vervroegde overgang zit? Ik weet niet hoe oud je bent? Maar als je onder de 40 bent wordt dat meestal vastgesteld met een bloedtest. Als je in de overgang bent wordt je cyclus steeds onregelmatiger en er zullen steeds langere periodes zijn waarin je niet menstrueert. Pas als je 12 maanden geen menstruatie hebt gehad ben je officieel in de menopauze maar de periode van onregelmatig menstrueren duurt gemiddeld wel 4 jaar. Je hoeft echt niet daarop te wachten voordat je naar de huisarts gaat. Want als je vervroegd in de overgang bent is het heel belangrijk dat je met hormoontherapie begint. Ook ervaren veel vrouwen klachten in deze periode voordat de menstruatie geheel stopt dus dat kan ook een reden zijn om eens bij de huisarts langs te gaan. Of een overgangsconsulent! Hopelijk helpt mijn antwoord je. Hartelijke groeten Nynke
Kan de perimenopauze ook beginnen door helemaal niet meer te menstueren? Normaal had ik altjid een cyclus van ongeveer 28 à 30 dagen en twee weken menstrueren. Nu ineens al twee maanden niet meer ongesteld. Zwangerschapstesten zijn negatief. Ik ben 43 jaar.
Beste Natascha, Het wegblijven van de menstruatie kan meerdere oorzaken hebben. De overgang is er 1 van. Typisch herken je de overgang aan het eerst iets verkorten van de cyclus (met een paar dagen) en dan wordt deze steeds onregelmatiger. Daarnaast kunnen klachten zoals opvliegers en vaginale klachten zoals droogheid op de overgang wijzen. Je beschrijft dat de cyclus in één keer nu 2 maanden wegblijft, dat is niet typisch voor de overgang, maar het zou wel kunnen. Je beschrijft geen klachten. Eerst het Uitsluiten van andere oorzaken zou mijn advies zijn, ook gezien je leeftijd. Hartelijke groeten Nynke
Superfijne informatie waar ik wat mee kan! Er is op internet zo veel te vinden over de overgang, maar nu weet ik pas dat de klachten die ik heb komen doordat ik aan het einde van de premenopauze ben aangekomen. En misschien inmiddels (we zijn inderdaad alweer maanden verder) in de perimenopauze. Dank je wel Nynke.
Ik ben benieuwd of onregelmatige menstruatie betekend dat je de hele maand over slaat of dat het willekeurig kan beginnen. Ik ben nu 5 dagen te laat en 46,5 jaar
Onregelmatigheid begint vaak eerst met een iets kortere cyclus dan normaal (dag of 2) en daarna wordt de cyclus vaak langer. Dat kan een dag zijn of een week en op een gegeven moment maanden. Dan kan je denken dat je ervan af bent en dan opeens kan er weer een ongesteldheid zijn (soms HEEL heftig). Pas als je een jaar niet gemenstrueerd hebt geldt dat als de menopauze (is een dag dus). Elk bloedverlies daarna (in de post-menopauze) is reden om even langs een arts te gaan.
Ik ben 50 jaar is het normaal dat je 2 weken ongesteld bent en dan een paar dagen weg is licht roze word en dan 2dagen weer en dan een hele tijd niks.maar wel hoofdpijn en onder in de rug e.d
Beste Grietje, De aanloop naar de menopauze (je laatste menstruatie) kan heel grillig verlopen. Dit komt door de disbalans tussen de hormonen progesteron en oestrogeen. Tip is om het bloedverlies bij te houden zodat je ook weet wanneer je laatste menstruatie was. En let er ook op dat je niet teveel bloed verliest (als je zolang achtereen ongesteld bent). Het maakt deze periode extra vervelend omdat je niet weet wanneer je een bloeding kan verwachten. Sommige vrouwen laten daarom een spiraaltje plaatsen. Een andere tip is een menstruatiecup altijd bij je te hebben. Is klein en kan wel veel bloed opvangen mocht je onverwachts bloedverliezen. Hoofdpijn en pijn onderrug kan ook horen bij die schommelingen. Sterkte!