Welkom » Wat zijn antioxidanten?

Wat zijn antioxidanten?

Gepubliceerd op 25 mei 2020 om 16:22

Huidveroudering overgang

Uit steeds meer wetenschappelijk onderzoek blijkt dat antioxidanten goed zijn voor de gezondheid van de mens. Om te begrijpen wat dit voor je gezondheid tijdens de overgang kan betekenen, is het belangrijk te begrijpen wat een antioxidant eigenlijk is.

Antioxidanten in het kort

Letterlijk betekent antioxidant ‘tegen oxidatie’. Antioxidanten zijn stoffen die in staat zijn zogeheten 'vrije radicalen' (zie hieronder) uit te schakelen. Antioxidanten zijn bijvoorbeeld bepaalde vitamines, mineralen en andere voedingsstoffen. Maar het lichaam maakt ook zelf antioxidanten aan. Antioxidanten zijn belangrijk voor onze gezondheid want ze zorgen ervoor dat vrije radicalen geen schade aanrichten in ons lichaam door deze te inactiveren.

 

Vrije radicalen ... wat zijn dat?

Vrije radicalen zijn kleine stoffen in ons lichaam. Het zijn grof gezegd zuurstofbevattende bijproducten van onze stofwisseling. Een mens heeft de hele dag energie nodig. Die verkrijgen we door te eten én door adem te halen. Om voedingsstoffen uiteindelijk tot energie te verbranden gebruiken we immers zuurstof. De meeste energie wordt geproduceerd in de mitochondriën, de energiecentrales gelegen in onze cellen.

 

In de mitochondrieën vindt een ingewikkeld chemisch proces plaats waarbij koolhydraten, vetten en eiwitten worden verbrand onder invloed van zuurstof. Hierbij komt energie vrij en bijvoorbeeld koolstofdioxide dat je weer uitademt. Er komen ook stoffen vrij die we vrije radicalen noemen; het zijn reactieve zuurstofverbindingen die heel instabiel zijn.

 

Vrije radicalen vormen zich constant. Ze ontstaan bij de normale stofwisseling, maar ook bij roken en bij het zonnen. Verder kunnen bij bepaalde ziekten veel vrije radicalen worden gevormd, zoals bij ontstekingsreacties. Kortom ons lichaam staat continue bloot aan deze radicalen.

 

Belangrijk om te begrijpen is dat vrije radicalen in een kleine hoeveelheid een nuttige functie in het lichaam hebben. Ze doden bacteriën en hebben zo een beschermende functie. Maar zijn het er te veel dan spreken we van oxidatieve stress, wat schade kan veroorzaken aan het lichaam. 

 

Oxidatieve stress kan schade veroorzaken aan het lichaam

Vrije radicalen zijn instabiele stoffen die ernaar streven weer stabiel te worden en dat doen ze door te reageren met andere stoffen. We noemen dit oxidatie (letterlijk: 'verbinding met zuurstof'). Een te hoge productie van radicalen en/ of te lage spiegels van antioxidanten leidt tot oxidatieve stress. Vrije radicalen worden hierbij niet voldoende geïnactiveerd en gaan ongecontroleerd  reacties aan met celstructuren. Ze maken niet alleen meer de ziekte verwekkers onschadelijk maar ook gezonde cellen. Hierdoor kan schade ontstaan aan weefsels met uiteenlopende gevolgen. Huidveroudering is er één van.

 

In het dagelijks leven kennen we oxidatie van het roesten van ijzer bijvoorbeeld: zuurstof gaat een reactie aan met ijzer waardoor roest ontstaat. En als je een appel open snijdt en even laat liggen wordt deze bruin. Ook dit is een voorbeeld van oxidatie. Het zuur worden van wijn is ook te wijten aan (een trage) oxidatie van de alcohol. In het menselijk lichaam vindt je hele leven oxidatie plaats. We kunnen niet zonder zuurstof maar ervaren ook negatieve gevolgen ervan. Wij roesten dus eigenlijk heel langzaam weg. Antioxidanten hebben hier een dempende werking in.

 

Hoe ontstaat oxidatieve stress?

Zoals uitgelegd worden vrije radicalen gevormd in ons lichaam zelf. En daarnaast staan we ook door invloeden van buitenaf bloot aan vrije radicalen. Oxidatieve stress kan bijvoorbeeld ontstaan door roken. Met roken adem je direct vrije radicalen in. Het kan ook ontstaan door overmatig alcoholgebruik. Alcohol speelt een rol in het ontstaan van oxidatieve stress doordat het op verschillende manieren het ontstaan van vrije radicalen bevordert en de afgifte van antioxidanten beperkt.  Andere veroorzakers van oxidatieve stress zijn medicijngebruik, lichamelijke of psychische stress, te lange blootstelling aan de zon, luchtvervuiling, intensief sporten of overgewicht.

 

Hoe kan ik iets doen aan oxidatieve stress?

Om oxidatie tegen te gaan, moet je ervoor zorgen dat je genoeg antioxidanten in je lichaam hebt. Antioxidanten zijn in staat het overschot van vrije radicalen in het lichaam te neutraliseren en gaan zo de schadelijke werking van zuurstof tegen. Daarmee worden onze cellen en weefsels beschermd tegen aantasting (officiële claim EFSA (European Food Safety Authority).  Vitamine C en E zijn bekende antioxidanten. Hun werking bestaat erin dat ze gemakkelijk geoxideerd kunnen worden tot radicalen maar zij vormen tot een stabiele vorm. De vrije radicaal is daarmee onschadelijk gemaakt.

 

Waar zitten antioxidanten in?

Ten eerste maakt het lichaam zelf antioxidanten, zoals glutathion en ubiquinon.

Ten tweede halen we antioxidanten uit voedsel. Groente en fruit zitten vol antioxidanten. Denk vooral aan bessen en noten maar ook aan chocolade. Vitamines zoals vitamine C en vitamine E zijn bijvoorbeeld stoffen met een antioxidante werking.

 

Zit er verschil tussen antioxidanten?

Jazeker. Antioxidanten is een verzamelnaam, net zoals 'medicijnen' een verzamelnaam is: elk antioxidant heeft zijn eigen specifieke werking.

 

Welke verschillende soorten antioxidanten zijn er?

Je hebt enzymatische antioxidanten (lichaamseigen antioxidanten) en niet enzymatische oxidanten (die krijg je binnen door voedsel en supplementen). Antioxidanten kunnen water-, vetoplosbaar of beide zijn. Dit bepaalt op welke plek in je lichaam de antioxidant zijn werking uit kan voeren (buiten de cel of erin).

Welke verschillende antioxidanten zitten in voedsel?

De niet-enzymatische antioxidanten (de niet-lichaamseigen varianten) kan je als volgt indelen:

  • Vitaminen, mineralen, proteïnen, enzymen en fytonutriënten. Denk bijvoorbeeld aan:
    • Vitaminen: vitamine C, vitamine E, vitamine K
    • Mineralen: selenium, zink, mangaan
    • Proteïnen: alfa-liponzuur, Cysteïne, Glutathion
    • Enzymen: co-Enzym Q10
    • Fytonutriënten: groene thee, kurkuma, ginkgo biloba
  • Polyfenolen zijn een andere groep van antioxidanten die je uit voeding haalt en voorkomt in planten. Je kan 3 klassen onderscheiden binnen de polyfenolen:

1. Flavonoïden. deze bestaat ook weer uit 3 klassen:

a. Flavonoïden (bijvoorbeeld uit citrusvruchten, thee).

b. Proanthocyanidinen (OPC) (bijvoorbeeld uit druivenpitten). Zij behoren tot de meest krachtige natuurlijke antioxidanten. Daarnaast versterken OPC's de activiteit van vitamine C en vitamine E.

c. Anthocyanides (bijvoorbeeld uit rode druiven).

2. Taninen

3. Liginen

 

En nu praktisch, waar verschillen antioxidanten dan in qua werkzaamheid?

Een paar voorbeelden.

Vitamine E. Omdat het uitsluitend in vet oplosbaar is heeft het de unieke taak om de cel membranen te beschermen tegen beschadigingen door vrije radicalen.

Vitamine C is, in tegenstelling tot vitamine E, oplosbaar in water. Het maakt vrije radicalen in een waterige omgeving, zoals binnen in je cellen, onschadelijk. Vitamine C werkt samen met vitamine E om vrije radicalen onschadelijk te maken en bovendien heractiveert vitamine C de verminderde (stabiele) vorm van vitamine E.

Selenium. Dit sporen-element vormt het actieve deel van verschillende oxidatieremmende enzymen.

Het antioxidante aminozuur glutathion zit bijvoorbeeld in asperges. Dit aminozuur repareert geoxideerd DNA, degradeert geoxideerd eiwit en vernietigt geoxideerde lipiden.

 

Hoeveel antioxidanten in een product zitten en hoe goed ze werkzaam zijn is afhankelijk van de soort, de teeltomstandigheden, hoe lang je het bewaart, hoe je het bewaart en de bereidingswijze. Omdat elk voedingsmiddel andere voedingsstoffen en dus andere vormen van anti oxidanten bevat is het erg goed om gevarieerd te eten.

 

Hoe weet ik of een antioxidant goed kan werken?

Met de ORAC-waarde (Oxygen Radical Absorbance Capacity) kun je de antioxidantwaarde van voeding uitdrukken. Hoe hoger de ORAC-waarde, hoe effectiever een voedingsmiddel radicalen kan neutraliseren. De ORAC-waarde van een product staat soms op de verpakking vermeld. Omdat er zoveel soorten antioxidanten zijn is het lastig om ze met elkaar te vergelijken. Daarom is er één veelvoorkomende soort - vitamine E - als referentiepunt genomen. Een ORAC waarde van 1 is gelijk aan 0,1 gram vitamine E.

Het is uit wetenschappelijk onderzoek gebleken dat ongeveer 3.000 ORAC de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid is.

 

Lees meer over hoe antioxidanten het voorkomen van huidklachten kunnen ondersteunen.

Leuk en interessant artikel? Deel op social media via onderstaande knoppen!


Nynke's blog

Geraakt door hoe de overgang impact kan hebben op vrouwen, heb ik mij gespecialiseerd tot overgangsdeskundige en EstroCare mede opgericht.

Met passie zet ik mijn jarenlange ervaring in de medische sector in om vrouwen te ondersteunen in deze voor velen zeer uitdagende periode.

Maandelijks schrijf ik over de overgang (en de jaren erna) en interview ik professionals over overgangsgerelateerde thema's.

Lees je mee?


« 

Reactie plaatsen

Reacties

Er zijn geen reacties geplaatst.